D├╝zensiz D├╝┼č├╝nceler 2
ÔÇťTeknoloji ve Ekoloji Aks─▒nda ┼×iirÔÇŁ ├ťzerine
*
Evi yeniden d├╝┼č├╝nmek. Evin bilimi. 60ÔÇÖl─▒ y─▒llardan beri pek ├žok disiplinin oda─č─▒nda olan, 90ÔÇÖlarla birlikte yery├╝z├╝n├╝n t├╝keni┼či, d├╝nyan─▒n ve insan─▒n sonu uyaranlar─▒yla siyasetin, bilimin, eti─čin, toplumun ka├ž─▒n─▒lmaz olarak g├╝ndemine kal─▒c─▒ olarak yerle┼čmi┼č bir kavram,ekoloji. Ev yok olurken evi, onu yeniden kurmay─▒ d├╝┼č├╝nmek. H─▒z─▒n ve belirsizli─čin i├žinden. Habitat─▒n b├╝t├╝n kozmopolitli─či ile. Esteti─či buradan kurmak, ├Ânce g├╝ndelik ya┼čam─▒nkinden ba┼člay─▒p. Duymazdan, g├Ârmezden geldi─čimiz, duyumlar─▒m─▒za kapatt─▒─č─▒m─▒z her ┼čeye, eve, yery├╝z├╝ne yeniden, ba┼čka bir bilgiyle a├ž─▒lmak. Ka├ž─▒n─▒lmaz ve zorlay─▒c─▒ bir d├Ân├╝┼č├╝m hali. Yerin, mek├ón─▒n, zaman─▒n─▒n ve i├žinde konumlanm─▒┼č, sabitlenmi┼č ├Âznenin ve t├╝m ili┼čki, ileti┼čim bi├žimlerinin sorgulanmas─▒ gereklili─či. Tuhaf, tekinsiz, ├╝rk├╝t├╝c├╝, ┼ča┼čk─▒n b─▒rakan. Arada, ara b├Âlgede, ara y├╝zde, aras─▒nda; orada. Ak─▒┼čta. Kesik kesik, s├╝rekli s├╝reksizlik. 

**

Henri Lefebvre kitab─▒nda1 (mealen) en iyi ritim analistlerin ┼čairler oldu─čunu s├Âyl├╝yordu. Buradaki ┼čairleri kendinin, yery├╝z├╝n├╝n ve kozmosun t├╝m anlamlar─▒yla nabz─▒n─▒ tutabilenler olarak anl─▒yorum. Az da olsa bunu duyarak, bu fark─▒ndal─▒kla yazan/yapan ┼čairler var. D├╝nyay─▒ ve ili┼čkileri s├Âkerek yeni bir yery├╝z├╝ evine do─čru.

***

ÔÇťPara gereksiz hale geldi, birikim tehlikeli bir ill├╝zyon.

Bize gereken bilimsel ara┼čt─▒rma, temel ihtiya├žlar─▒n tembellik i├žinde giderilmesi, duyular─▒n ve zihinlerin zevk almas─▒.

Erotik olan ekonomik olan─▒n h├╝z├╝nl├╝ an─▒s─▒n─▒ kovar. Kozmopolit ┼čiir ulusal aidiyetin k├Ât├╝ kokusunu giderir. Yans─▒n t├╝m bayraklar ve a├ž─▒ls─▒n t├╝m hapisaneler.

─░htimal dahilinde olana direnmeyi bilirsek ka├ž─▒n─▒lmaz olan─▒ alaya almam─▒z m├╝mk├╝n olur.ÔÇŁ

                                                                                                             19 Mayıs 2020 (Çev: Serhan Ada)
Sonun FenomenolojisiÔÇÖnde b├Âyle diyor Franco ÔÇťBifoÔÇŁ Berardi.2 
  
 
├ľnceki kitab─▒nda da nefes vurgusu ┼čiireydi. Evden kovulan─▒n geri ├ža─čr─▒lmas─▒ olarak okudum, anlad─▒m buradaki ┼čiiri. Ekonomi-politi─čin i├žinden evin poetikas─▒na do─čru.

├ľyleyse ┼čair, AgambenÔÇÖin metaforu3  ile s├Âylersek ev alev alev yanarken yery├╝z├╝n├╝n poetikas─▒n─▒ bir tazelik, ba┼člang─▒├ž olarak d├╝┼čleyendir. Evi yeniden kurma arzusu duyan, d├╝nyaya ve ┼čeylere buradan bakan, bir ├Ânc├╝ ses, nefes olarak anla┼č─▒lmamay─▒ ve yaln─▒zl─▒─č─▒, yery├╝z├╝n├╝n bilinmeyen a├ž─▒kl─▒klar─▒na do─čru ├žekilmeyi g├Âze alan. 

Okudu─čunuz ┼čiirlere bir de bu ├Âzneyi aramak i├žin bak─▒n, bakal─▒m orada buldu─čunuz ne?

****

ÔÇťTeknoloji ve Ekoloji Aks─▒ndaÔÇŁÔÇŽ Git gelli bir yol bu; ancak birbirini i├žeren, birbirine i├žkin.  ─░nsan─▒n ve d├╝nyan─▒n bilgi, birikim hikayesini geri alamaz, o belle─či silemezsiniz. H─▒zla yava┼čl─▒─č─▒n dolan─▒kl─▒─č─▒, ilerleyenle d├Âng├╝sel olan─▒n sarma┼č─▒kl─▒─č─▒, dikey olanla yataydaki a─č kol kolal─▒─č─▒ÔÇŽ

Y─▒k─▒m. Y─▒kt─▒─č─▒n─▒z yap─▒lard─▒r, i┼čletim sistemleridir onun bilgisi de─čil. Sorun, y─▒k─▒mdan sonra bu silinmez bilgiyle -kadim olan dahil- neyi nas─▒l yapaca─č─▒z? ┼×iir buras─▒ i├žin konu┼čand─▒r daha ├žok. 

A┼č─▒r─▒l─▒klar ve ┼čeffafl─▒klar ├╝zerine.

Protez bedenlerimizle, aray├╝zlerdeki y├╝zergezerli─čimizle, varolmayan, sanal, ak─▒┼čkan ortamlardaki yeni zaman- mekan-ili┼čki bi├žimleriyle dijital devrimin orta yerinde peki ┼čair kimdir? 

Kopyalar, sonsuz tekrarlar, anonim imgeler, melezlikler, makine esteti─činin ├╝retti─či diller i├žinde ┼čiirin ve ┼čairin s─▒n─▒rlar─▒, s─▒n─▒rs─▒zl─▒klar─▒; sanat─▒n erotik g├╝c├╝nden ├žoktan uzakla┼č─▒lm─▒┼čken yabanc─▒la┼čmadaki ÔÇťinsaniÔÇŁ s─▒n─▒rlar neler?

Hazz─▒n, mahremiyetin yitimi, her ┼čeydeki a┼č─▒r─▒l─▒k t├╝ketimi, t├╝ketimdeki a┼č─▒r─▒l─▒klar, anla─ča ula┼čamadan k├Âp├╝klenip s├Ânen anlar, anl─▒klar aras─▒nda. Ara b├Âlgede ┼čiir nas─▒l?

Uzay ├ža─č─▒. Bilgisayar ├ža─č─▒, dijital ├ža─č, elektronik ├ža─č, k├╝lt├╝rel temsil y├╝zeyi olarak ekran ├ža─č─▒, insan-makine ili┼čkisi ve evrimi, yapay zek├ó. A─č sanat─▒, hibrit sanat, sanal ger├žeklik, yaz─▒l─▒m sanat─▒, kodlar, bio sanat, yeni medya sanat─▒, kolaj, montaj, rastlant─▒sall─▒kÔÇŽ kavramlarla peki┼čtirilen yeni ger├žeklikler. ÔÇťAras─▒ndaÔÇŁ yery├╝z├╝n├╝, kozmosu dola┼čan bir ses olarak nas─▒l bir ┼čiir? 

G├Ârme rejimlerinin, duyumlar─▒n ve duyu┼čun k├Âkten de─či┼čti─či bir ├ža─čda ve bulan─▒kl─▒─č─▒n i├žinde art─▒k s├Âyleyen de─čil yapan, kuran, yazan olarak ┼čair ├Âzne nas─▒l bir in┼čad─▒r ve t├╝m olan bitenin ne kadar fark─▒ndad─▒r? Dolay─▒s─▒yla bug├╝n yaz─▒lan, yap─▒lan ┼čiir bizi neye, nereye ├ža─č─▒rmaktad─▒r?

*****

As─▒l mesele sorular, soru b─▒rakan ┼čiirler. 

Covid Pandemisinden ├žok ├Ânce ba┼člayan; ancak onunla iyice g├╝n y├╝z├╝ne ├ž─▒kan bir ├ž├Âk├╝┼č, kriz i├žinde gezegen. ─░nsan zihninin becerisi ve eri┼čti─či nokta ak─▒l almaz. H─▒zla h─▒rs─▒n kokteylinden ├ž─▒kan sarho┼čluk ve ├ž├Âk├╝┼č sonu├žlar─▒ da ├Âyle. B├Âyle bir yerde ├Âzne, ├Âzneler aras─▒ ili┼čkiler, kozmopolitlik, t├╝rler aras─▒l─▒k, de─či┼čen zaman ve mek├ón alg─▒s─▒, bu de─či┼čimin ba┼čkala┼čt─▒rd─▒─č─▒ ileti┼čim bi├žimleri yeniden d├╝┼č├╝n├╝lmeden, sanat─▒n estetik ve etik boyutuna dair ├Âng├Âr├╝ler ├╝retmek zor. Buradaki olas─▒ ├že┼čitlili─či g├Ârmekse kolay. 

M─▒s─▒r hiyeroglifleri insanl─▒k tarihinin bence h├ól├ó en ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ kod sistemlerinden biri. Bilgisayarlar─▒n 0-1 mucizesi ile yar─▒┼čabilir. Makinelerin kodlarla d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝─č├╝ elektronik imgeler, uzaya b─▒rak─▒lan ┼čiir sesler de elbette ├╝rpertici deneyimler. Arayan bir varl─▒k insan. Ontolojik bir haslet. Ona y├╝zy─▒llar boyu ├žok isim yak─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č, bir yenisi de eklenebilir: ÔÇťonaran insanÔÇŁ. Aray─▒┼č─▒ndaki ama├ž, y─▒kt─▒klar─▒n─▒ yeniden yapmak, gezegeni onarmak olmak zorunda, yoksa zaten bittik, bitiyoruz. ┼×iir deneyin, yenili─čin t├╝m olanaklar─▒yla buraya dikkat kesilmek zorunda. ┼×air, ├Âzne olarak buradaki aciliyeti duymuyorsa ba┼čka kimse duyamaz. Yeni bir yery├╝z├╝ eti─či ancak ┼čiirin esteti─či ile kurulabilir. Makineli- yapay zekal─▒ ya da de─čil. 






  1. Henri Lefebvre. Ritimanaliz, Mek├ón, Zaman ve G├╝ndelik Hayat. ├çev. Ay┼če Batur.  ─░stanbul:Sel. 2017.
  2. Franco ÔÇťBifoÔÇŁ Berardi. Sonun Fenomenolojisi. ├çev: S. Ada, B. Oya, M Erarslan. ─░stanbul: Everest.2021
     ___________________.Nefes Kaos ve ┼×iir. ├çev. Nalan Kurun├ž. Eski┼čehir: YortKitap. 2020.

   3. Ev Alev Alev Yanarken | E-Dergi, Sanat Tarihi (e-skop.com)

@