Beklenen Geldi! 


├çok zamand─▒r art─▒k olumlu hayal kuramaz haldeyiz. D├╝n; gelece─če uyar─▒ olarak ele al─▒nan distopik kurgular, bug├╝n i├žin g├╝ndelik ya┼čam─▒n bir par├žas─▒ haline geldi. ÔÇťBu b├Âyle giderse buraya gidecekÔÇŁ ┼čeklinde d├╝┼č├╝nce tarz─▒ndan, ÔÇťbu durum ┼ču an burada ve onunla ne yapaca─č─▒zÔÇŁ ┼čeklinde bir a┼čamaya ge├ži┼č yapt─▒k. Belki de onunla ne yapaca─č─▒m─▒z konusunda bir ├žare ├╝retemiyor olmaktan, sadece onu ÔÇťhikayele┼čtirerekÔÇŁ, onun korkun├žlu─ču ile aram─▒za mesafe koymaya ├žal─▒┼č─▒yoruz. D├╝nya ├žap─▒nda y├╝z milyonlarca bor├žlu insan─▒n ÔÇťkalamar oyunlar─▒ÔÇŁn─▒ zirveye ├ž─▒kartmas─▒ gibi. 

Teknoloji, art─▒k pandemiyle ba┼člayan yeni d├╝nya i├žinde herkesi t├╝ketici yapmaya l├╝zum g├Ârmeyecek bir trend i├žinde ak─▒yor. ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ sonras─▒ kurgulanan nispi refaha dayal─▒ t├╝ketici toplulu─ču d├╝nyas─▒ndan, sadece teknoloji merkezli yeni sistemin i├žinde yer alabilen ki┼čilerin t├╝ketici olma ┼čans─▒na sahip oldu─ču bir d├╝nyaya ge├ži┼čimiz h─▒zl─▒ oluyor. Art─▒k teknolojik geli┼čmenin h─▒z─▒ ile gezegenin ekolojik y─▒k─▒m─▒ aras─▒nda e┼č g├╝d├╝m├╝n bire bir ├ž─▒kt─▒lar─▒ ile s─▒nand─▒─č─▒m─▒z bir a┼čamaya eri┼čtik. T├╝kenen kaynaklar, s─▒k─▒┼čan da─č─▒t─▒m kanallar─▒ gibi olgular, k─▒tl─▒k kavram─▒, gezegenin uzak k├Â┼čelerine ait bir beladan d├╝nyan─▒n b├╝t├╝n sokaklar─▒na ta┼čan bir ger├žekli─če art─▒k d├Ân├╝┼čm├╝┼č durumda. Pandeminin tam olarak sa─člamad─▒─č─▒ n├╝fus kontrol├╝n├╝, k├╝reyi saran enflasyon, enerji krizi, k─▒tl─▒k ve onlara ba─čl─▒ vah┼či olgular (karaborsa, insan ka├žak├ž─▒l─▒─č─▒, her t├╝rl├╝ su├žun zirve yapmas─▒) ┼čimdi ba┼čaracak g├Âr├╝n├╝yor. ─░leride bu d├Ânemin ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ boyutlar─▒nda bir insan k├╝tlesini elimine etmi┼č oldu─ču tarihe ge├žebilir. ┼×u an insanlar─▒n psikolojik olarak d─▒┼čsal g├Ârd├╝─č├╝ felaket, 2022 y─▒l─▒ itibar─▒yla kimsenin reddedemeyece─či ger├žekli─čini g├Âstermi┼č olacak. Birilerimiz ya┼čamda kalacak, birilerimiz ba┼čaramayacak. 

Modern d├Ânemde ┼čiiri ve sanat─▒ beslemi┼č sokak olgusu, pandeminin att─▒─č─▒ ilk formatla zorunlu olunmadan ├ž─▒k─▒lmayacak alan halini ald─▒. ┼×imdi ya┼čanacak sosyal kriz ile kamusal alan, g├╝vencede kesimler i├žin ├žok daha k─▒s─▒tl─▒ kullan─▒lan bir konuma gelecek. Nas─▒l pandemide reel mesaili i┼čler b├╝y├╝k risk ta┼č─▒yorsa, yeni ger├žekli─čin sertli─činde bu riskler katlanacak. Evden ├žal─▒┼čma yeni bir sosyal stat├╝ formu olu┼čturdu ve yeni orta s─▒n─▒f tan─▒m─▒ da g├╝venli ├žal─▒┼čma/ya┼čama stat├╝s├╝ ├╝zerinden yeniden form├╝lleniyor. ┼×imdi beklenen Metaverse sistemi ile sosyal ve k├╝lt├╝rel hayat─▒n ÔÇťger├žek kadar ger├žekÔÇŁ dijital yeni kullan─▒m─▒ ba┼člad─▒─č─▒nda kentle ili┼čki bamba┼čka bir hale gelecek. Sadece vas─▒fs─▒z zorunlu i┼čler i├žin sokaklara d├Âk├╝lenlerin, gidecek bir i┼či olmad─▒─č─▒ i├žin kriminalle┼čen ya da gidecek bir yeri olmayanlar ile ba┼č ba┼ča kald─▒─č─▒ bir jungle olarak kente ge├ži┼č yapaca─č─▒z. 

19. ve 20. Y├╝zy─▒lda bohemya, kabare, k├Âpr├╝alt─▒ gibi kent i├žinde k├╝lt├╝r├╝n alttan ├╝ste akt─▒─č─▒ kanallar, bilindik ┼čekliyle yeni ya┼čamda kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ bulmuyor. Hijyenik ya┼čayanlar─▒n, a├ž─▒k ghettoÔÇÖya d├Ânen kent i├žinde underground sekt├Ârlerden k├╝lt├╝rel ├╝r├╝n ya da akt├Âr dev┼čirme ihtimali d├╝┼č├╝k g├Âz├╝k├╝yor. Zaten Metaverse ile kullan─▒c─▒lar (├Âdeyebildi─či kadar─▒yla) istedikleri avatara d├Ân├╝┼č├╝p ger├žek d├╝nyan─▒n ├Âtesinde farkl─▒ d├╝nyalar─▒ deneyimleyecekler. Deneyimlenen her d├╝nyan─▒n belli ekonomik y├╝k├╝ olacaksa da takas, a├ž─▒k davet, misafirlik gibi k─▒sa yollar da zaman i├žinde geli┼čme ┼čans─▒na sahip. Suicide Squad ile GothamÔÇÖda her t├╝rl├╝ ├ž─▒lg─▒nl─▒─ča giri┼čebilen birinin Tarlaba┼č─▒ÔÇÖna gidip can─▒n─▒ riske atma ihtimali zay─▒ft─▒r.

Pandemiyle sanat, ekran ├╝zerinden icra edilen ve deneyimlenen bir olguya do─čru h─▒zl─▒ca d├Ân├╝┼čt├╝. Konvansiyonel sanat belli bir s├╝re aristokrat bir zevk olarak alttan k─▒s─▒k ses devam etse de, paraya endeksli sanat piyasas─▒n─▒n akaca─č─▒ yer kripto para ve onun vizyonu y├Ân├╝nde olacak. Yak─▒n gelecekte yay─▒nc─▒l─▒k sekt├Âr├╝ de yayg─▒n tr├Âst a─č─▒ ve koleksiyon yay─▒nc─▒l─▒─č─▒ aras─▒nda bilindik varolu┼čunu s├╝rd├╝rmeye ├žal─▒┼č─▒rken bir taraftan da h─▒zla dijitalle┼čecek. ┼×u an geni┼č kitlelerin ilgisinden ├Âte kendi i├žinde d├Ânen ┼čiirin de teknolojik ak─▒┼č─▒n getirdi─či sonu├žlardan uzak kalaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmek g├╝├ž. Kitab─▒n zaman i├žinde l├╝ks bir koleksiyon nesnesine d├Ân├╝┼čmesi s├╝reciyle ┼čifrelenmi┼č kripto ┼čiir ya da ┼čiir kitap├ž─▒klar─▒ ┼ču an hala marjinal g├Âz├╝kse de ├žok yak─▒n gelecekte yayg─▒nla┼čm─▒┼č olacaklar. Yaz─▒l─▒mla ├╝retilen edebiyat ya da yapay zek├ón─▒n yarat─▒c─▒l─▒─č─▒ gibi ba┼čl─▒klar da zaman i├žinde yayg─▒nla┼čsa da as─▒l ├Ânemli olan ┼čey insan ├╝retiminin hangi teknik formla sunulup, t├╝ketilece─čine do─čru kayacak. Yeni d├Ânemle ┼ča┼čk─▒nl─▒k yaratan, g─▒pta edilen, ─▒┼č─▒lt─▒l─▒ ve tamamen teknolojik bir estetik ├Âne ├ž─▒kacak. Yeni ger├žeklik ├Ânce t├╝keticisini interaktifle┼čtirip ona yarat─▒c─▒ s├╝recin olas─▒ bir par├žas─▒ olma ihtimalini, ─▒┼č─▒lt─▒l─▒ bir vaat olarak sunma ┼čans─▒na da sahip.  

─░mgenin b├╝y├╝leme ├Âzelli─či art─▒k teknoloji taraf─▒ndan temell├╝k edildi. Bunun iyi ya da k├Ât├╝ olu┼čunun ├Âtesinde h├ókim olu┼ču ├Âne ├ž─▒kacak ku┼čkusuz. Metaverse gibi ortak deneyimlenecek ├╝├ž boyutlu ger├žeklik d├╝nyalar─▒ eskinin al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒ k─▒r─▒p, kendi mentalitesinde bir ya┼čam kuracaklar ve yenid├╝nyan─▒n ola─čan─▒ bu olacak.

Ama ─░krar

├çok da i┼člevsel ya da edebi olma kayg─▒s─▒na girmeden ya┼čad─▒─č─▒m─▒z yeni teknoloji d├╝nyas─▒ ve ekolojik felakete dair d├╝┼č├╝ncelerimi s─▒ralad─▒m. Kendini bu yenid├╝nyada konumland─▒ramayan ve hissetti─či kayg─▒ kar┼č─▒s─▒nda emin olmayan bir zihinle. Fakat her deneyim ├Âzneldir. Birinin felaket deneyimledi─či ger├žeklik i├žinde bir ba┼čkas─▒ olas─▒l─▒k deneyimleyecektir. Herkesin en b├╝y├╝k derdi ya da hayali ba┼čka bir ya┼čam─▒ olmas─▒ d├╝┼č├╝n├╝n art─▒k m├╝mk├╝n olaca─č─▒ bir yak─▒n gelece─če sahibiz; belki de bu k─▒ymetli bir ┼čey. Bu deneyim kara ┼čairlerin ÔÇťben bir ba┼čkas─▒d─▒rÔÇŁ s├Âyleminin tinselli─čini ne derece ta┼č─▒r ya da modernin ├Âznesinin hissetti─či d─▒┼č─▒nda yeni tinselliklere kap─▒ m─▒ a├žar, zaman g├Âsterecek. ┼×iir ya da sanat insan t├╝r├╝n├╝n varolu┼čundan beri vard─▒lar ve var olmaya devam edecekler ku┼čkusuz. Yeni yollara, bi├žimlere girip yollar─▒na devam edecekler -ki modernizm dedi─čimiz ┼čeyin ba┼č─▒ndan beri bunun uzun ├Ân haz─▒rl─▒klar─▒ yap─▒ld─▒. Tarihsel avangard deneyimlerden ├Âte, ┼čiir rap m├╝zikten ├ža─čda┼č sanata, bir├žok alana da─č─▒larak geni┼čledi. Oyun d├╝nyas─▒ ba┼čtan sanat─▒ i├žine katt─▒, ┼čimdi beraberce 3D d├╝nyan─▒n ├Ânc├╝l kuvveti olarak new media artistlerle ilerleyecekler. Nft belli bir s├╝re sonra kendi sanatsal s├Âylemini oturtur mu bilinmez ama onun yeni d├Ânem i├žin ├Âzg├╝nl├╝k, telif haklar─▒ vb. ba┼čl─▒klarda i┼člevsel olaca─č─▒ da kesin.

Ya┼čad─▒─č─▒m─▒z d├Ânemde DAO ad─▒ verilen merkezi olmayan, otonom sistemler uzun vadede devlet denilen ┼čeyin yerine ┼čirketlerin h├ókimiyetinde yeni bir d├╝nyaya ge├ži┼či sa─člayacaklar. Zaten ├žoktand─▒r insan ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ ve g├╝venli─či s├Âzc├╝─č├╝nden ├žok veri g├╝venli─či ve serbestli─činden bahseden bir d├╝nyaday─▒z. Yeni ku┼čaklar her alanda 20. y├╝zy─▒ldan kalan merkezlerin da─č─▒lm─▒┼č olarak var oldu─ču bir ya┼čam deneyimleyecekler. Bu da ya┼čam─▒n─▒n ├žo─čunu ikili kar┼č─▒tl─▒klar─▒n y├Ânetti─či bir d├╝nyada ge├žirmi┼č ku┼čaklar─▒n deneyimlerini a┼čacak bir d├╝nya demek. Buradan kimse ├Âzg├╝rl├╝k vaadi ├ž─▒kartmas─▒n. ├ľzg├╝rl├╝k art─▒k paran─▒n sat─▒n alaca─č─▒ ├Âl├ž├╝de ya┼čanacakt─▒r; yoksa 21. Y├╝zy─▒l─▒n ├Âzg├╝rl├╝k, insan haklar─▒, e┼čitlik gibi vaatleri zaten hi├ž olmad─▒. Ama teknolojiyi kullanabilenler i├žin giri┼čimci olmak ile oyuncu olman─▒n ayn─▒ ┼čey oldu─ču bir evrende farkl─▒ yarat─▒c─▒l─▒k kanallar─▒na imk├ón tan─▒yacak bir otonomi ihtimali de m├╝mk├╝n olacak. 

Bahsetti─čim d├╝nyan─▒n devam─▒ i├žin en b├╝y├╝k risk, ekolojik felaketi bir ┼čekil yava┼člatmay─▒ ba┼čar─▒p ba┼čaramayacaklar─▒. K├╝resel n├╝fus azalmas─▒, k├╝re i├žinde seyahatlerin azalmas─▒ ile daha az karbon sal─▒n─▒m─▒, kentlerin da─č─▒lma s├╝recine e┼člik edecek yeni butik tar─▒m ve bunlara e┼člik edecek bir├žok tedbirle k─▒sa ve orta vadede belli sonu├žlar al─▒nmas─▒ m├╝mk├╝n. Uzun vadede ancak var olan kaynak kadar n├╝fusa izin veren bir denge m├╝mk├╝n olabilir. Onun d─▒┼č─▒nda elitlerin gezegen d─▒┼č─▒nda koloni ya┼čamlar─▒ gibi senaryolar─▒ zaten ├žoktand─▒r g├╝ndemde yer al─▒yor.

D─▒┼čar─▒da tehlikeli bir kamusal alan varsa (vir├╝s, kirlilik, su├ž iklimi) i├žeride g├╝venlikte kalanlar i├žin yeni k├╝lt├╝rel formlar m├╝mk├╝n olacak. Yenid├╝nya, yeni deneyimlerle yeni kavramlar ve belki de anlamlar ├╝retecek, hayatta kalanlara.





@